
Bij de terrassen van de Sanssouci-tuinen geniet je van het uitzicht op de bloeiende rozen.
Potsdam, een stad net buiten Berlijn, staat bekend om zijn rijke geschiedenis en prachtige paleizen. Met een bevolking van ongeveer 180.000 mensen, trekt het jaarlijks bezoekers die de indrukwekkende architectuur en de serene tuinen willen ervaren. De Sanssouci-tuinen zijn een hoogtepunt, waar je kunt wandelen tussen de terrassen en historische beelden. De stad biedt ook een blik op de Nederlandse architectuur in de Dutch Quarter, met zijn karakteristieke rode bakstenen huizen.
In Potsdam zijn de Sanssouci-tuinen en het Cecilienhof essentieel om te verkennen vanwege hun historische betekenis.
Belangrijkste punten
- Bezoek de Sanssouci-tuinen, geopend van 09:00 tot 18:00 in de zomer.
- Cecilienhof is de locatie van de Potsdam Conferentie, open voor €8 per persoon.
- Verken de Dutch Quarter met zijn 134 unieke huizen en cafés.
- Neem deel aan een rondleiding door het paleis Sanssouci, duur 1,5 uur.
- Geniet van lokale gerechten in de restaurants rond de Brandenburger Tor.
Waarom Potsdam bezoeken
Potsdam onderscheidt zich van nabijgelegen steden zoals Berlijn en Dresden door zijn unieke combinatie van geschiedenis en natuur. De stad staat bekend om het Sanssouci-paleis en de bijbehorende terrastuinen, die een prachtig voorbeeld zijn van de Prussische architectuur. Daarnaast biedt de Nederlandse wijk met zijn karakteristieke rode bakstenen huizen een andere culturele ervaring die je niet in de grotere steden vindt.
- Het Sanssouci-paleis, een UNESCO-werelderfgoed, biedt een kijkje in de Prussische geschiedenis.
- De Nederlandse wijk, met zijn unieke architectuur, is perfect voor een rustige wandeling.
- De terrastuinen van Sanssouci zijn het mooist in de lente, wanneer de bloemen bloeien.
- De Cecilienhof, locatie van de Potsdam-conferentie, biedt inzicht in de naoorlogse geschiedenis.
Geschikt voor
Cultuurliefhebbers en gezinnen die geïnteresseerd zijn in geschiedenis en natuur zullen Potsdam waarderen. Ook koppels die een rustige stedentrip willen maken, vinden hier hun plek.
Sla over als
Reizigers die op zoek zijn naar een bruisend nachtleven of moderne winkelgebieden kunnen beter naar Berlijn gaan.
Top things to do in Potsdam
Potsdam biedt een rijke mix van geschiedenis, cultuur en natuur, met als hoogtepunt de indrukwekkende paleizen en tuinen. Begin met een bezoek aan het iconische Sanssouci-paleis, dat de essentie van de stad belichaamt.

1. Sanssouci-paleis ·
Het Sanssouci-paleis is het symbool van Potsdam en een meesterwerk van rococo-architectuur.
Bij een bezoek aan het Sanssouci-paleis wandel je door de weelderige tuinen en bewonder je de prachtige architectuur van het paleis zelf. Neem de tijd om de verschillende kamers te verkennen, waaronder de indrukwekkende grote zaal en de koninklijke appartementen. De sfeer is er een van grandeur en geschiedenis, perfect voor cultuurliefhebbers.
Dit paleis is niet alleen het meest herkenbare gebouw van Potsdam, maar ook een UNESCO-werelderfgoedlocatie, wat het een must-visit maakt.
- Wanneer: Bezoek het paleis in de vroege ochtend of op weekdagen om drukte te vermijden, vooral tussen april en oktober.
- Kosten: €13, 2026
- Duur: 2-3 uur
- Hoe te bereiken: Het paleis ligt op ongeveer 20 minuten lopen van het centrum van Potsdam, of neem buslijn 606 vanaf het station.
2. Cecilienhof ·
Cecilienhof, de locatie van de Potsdam Conferentie, biedt een fascinerend kijkje in de geschiedenis van de Koude Oorlog.
Verken de kamers waar wereldleiders bijeenkwamen na de Tweede Wereldoorlog en leer meer over de beslissingen die hier zijn genomen. De tuinen rondom het paleis zijn ook prachtig en perfect voor een rustige wandeling. De combinatie van geschiedenis en natuur maakt dit een unieke ervaring.
In tegenstelling tot andere paleizen in Potsdam, biedt Cecilienhof een diepere blik op de recente geschiedenis en de impact ervan op de wereld.
- Wanneer: Het is het beste om Cecilienhof te bezoeken in de ochtend of late namiddag, vooral in de lente en de zomer.
- Kosten: €9, 2026
- Duur: 1-2 uur
- Hoe te bereiken: Cecilienhof is bereikbaar met buslijn 603 vanaf het centrum van Potsdam, met een reistijd van ongeveer 15 minuten.
3. Holländisches Viertel ·
Het Nederlandse Kwartier is een charmante buurt met unieke architectuur en gezellige cafés.
Wandel door de smalle straatjes en bewonder de rode bakstenen huizen die herinneren aan de Nederlandse kolonisten. Geniet van een kop koffie in een van de lokale cafés of winkel in de ambachtelijke boetieks. Deze buurt biedt een authentieke sfeer die je niet wilt missen.
In plaats van de drukte van de toeristische attracties, biedt het Nederlandse Kwartier een kans om het lokale leven te ervaren en te genieten van de architectuur.
- Wanneer: Bezoek deze buurt in de namiddag voor een ontspannen sfeer, vooral in de lente en de zomer.
- Kosten: Free
- Duur: 1-2 uur
- Hoe te bereiken: Het Nederlandse Kwartier ligt op ongeveer 15 minuten lopen van het centrum van Potsdam.
4. Neues Palais ·
Het Neues Palais is een indrukwekkend voorbeeld van barokke architectuur en biedt een kijkje in het leven van de Pruisische koningen.
Dit paleis, gelegen aan de rand van de Sanssouci-tuinen, is rijk aan geschiedenis en kunst. Verken de prachtige kamers en de indrukwekkende kunstcollectie, waaronder schilderijen en meubels uit de 18e eeuw. De grandeur van het gebouw is adembenemend.
Het Neues Palais is minder druk dan het Sanssouci-paleis, maar biedt een vergelijkbare ervaring van pracht en praal.
- Wanneer: Een bezoek in de ochtend is aan te raden, vooral in het hoogseizoen, om lange wachttijden te vermijden.
- Kosten: €10, 2026
- Duur: 2-3 uur
- Hoe te bereiken: Te voet bereikbaar vanuit het Sanssouci-paleis, op ongeveer 10 minuten lopen.
5. Filmpark Babelsberg ·
Filmpark Babelsberg biedt een unieke blik achter de schermen van de filmindustrie.
Dit themapark is gewijd aan de filmgeschiedenis en biedt rondleidingen, stuntshows en interactieve ervaringen. Ontdek hoe films worden gemaakt en verken de verschillende sets en studio’s. Het is een leuke activiteit voor zowel volwassenen als kinderen.
In plaats van alleen historische attracties, biedt Filmpark een moderne en vermakelijke ervaring die de filmcultuur viert.
- Wanneer: Bezoek in de weekenden of tijdens schoolvakanties voor speciale evenementen en shows.
- Kosten: €22, 2026
- Duur: Half dag
- Hoe te bereiken: Neem de S-Bahn naar Babelsberg en loop in 15 minuten naar het park.
6. Park Babelsberg ·
Park Babelsberg biedt een prachtig uitzicht op de Havel en een rustige omgeving voor een wandeling.
Dit park is perfect voor een ontspannen wandeling of een picknick met uitzicht op het water. De paden zijn goed onderhouden en er zijn verschillende uitkijkpunten waar je kunt genieten van het landschap. Het is een ideale plek om even te ontsnappen aan de drukte van de stad.
In plaats van de drukte van de stad, biedt dit park een rustige ontsnapping met natuurlijke schoonheid.
- Wanneer: Bezoek in de vroege ochtend of late namiddag voor de mooiste lichtomstandigheden, vooral in de herfst.
- Kosten: Free
- Duur: 1-2 uur
- Hoe te bereiken: Het park ligt op ongeveer 30 minuten lopen van het centrum van Potsdam of neem buslijn 601.
7. Schwielowsee ·
Schwielowsee is een schilderachtig meer dat perfect is voor een rustige dag in de natuur.
Geniet van een ontspannen dag aan het water, waar je kunt zwemmen, fietsen of gewoon genieten van de natuur. Er zijn verschillende wandelpaden rondom het meer en plekken om te picknicken. Dit is een ideale plek om te ontsnappen aan de drukte van de stad.
Als je behoefte hebt aan wat rust, biedt Schwielowsee een natuurlijke omgeving die je niet in de stad vindt.
- Wanneer: Bezoek in de zomermaanden voor de beste weersomstandigheden en om te kunnen zwemmen.
- Kosten: Free
- Duur: Half dag
- Hoe te bereiken: Neem de bus naar Schwielowsee, wat ongeveer 30 minuten duurt vanuit het centrum van Potsdam.
Boek tours en tickets
Boeken via deze links steunt Pack Lightly zonder extra kosten voor jou.
Meer in Potsdam
24 hours in Potsdam
Deze dag is perfect voor cultuurliefhebbers die de rijke geschiedenis van Potsdam willen ontdekken, met een focus op de prachtige paleizen en tuinen. Het biedt een mix van ontspannen wandelingen en culturele hoogtepunten.

Ochtend
Begin de dag vroeg met een bezoek aan de beroemde tuinen van Sanssouci, het mooiste moment om de ochtendzon te zien opkomen boven de terrassen. Neem de tijd om door de uitgestrekte tuinen te wandelen en de architectuur van het paleis te bewonderen. Vergeet niet om een foto te maken bij de fontein, die in de ochtendgloren prachtig tot zijn recht komt. Rond 10:00 uur is het tijd voor een koffie bij Café Blum, waar je kunt genieten van een stuk Sachertorte.
Middag
Na de koffie is het tijd om het Cecilienhof-paleis te verkennen, waar de Potsdam Conferentie plaatsvond. Dit paleis biedt niet alleen een kijkje in de geschiedenis, maar ook een prachtig uitzicht op de omliggende tuinen. Voor de lunch kun je terecht bij Restaurant Ristorante Da Vinci, waar je kunt genieten van authentieke Italiaanse gerechten. Na de lunch is een wandeling door de historische Nederlandse wijk een aanrader, met zijn karakteristieke rode bakstenen huizen en gezellige ambachtelijke winkels.
Avond
Als de zon ondergaat, is het tijd om naar de Glienicker Brücke te gaan, een iconische brug met een prachtig uitzicht over het water. Geniet van een diner bij Restaurant Riva, waar je kunt kiezen voor lokale specialiteiten met een moderne twist. De avond eindigt perfect met een rustige wandeling langs het meer, terwijl de lichten van de stad beginnen te twinkelen.
Als je een tweede dag hebt
Op de tweede dag zou je een bezoek kunnen brengen aan het Filmmuseum Potsdam, dat een fascinerend inzicht biedt in de filmgeschiedenis van Duitsland. Daarnaast is een uitstapje naar het nabijgelegen Babelsberg Park een mooie aanvulling, met zijn schilderachtige paden en historische gebouwen.
Best time to visit Potsdam
Kort antwoord
April tot juni en oktober tot begin december zijn de beste maanden om Potsdam te bezoeken vanwege het milde weer en minder drukte.
| Beste maanden | April tot juni, oktober tot begin december |
|---|---|
| Maanden om te mijden | Juli en augustus door de hoge temperaturen en mogelijke drukte. |
In de lente en vroege herfst zijn de temperaturen aangenaam, met gemiddelden van 21,1 °C in mei en 26,1 °C in oktober, wat ideaal is voor het verkennen van de tuinen en paleizen. Juli en augustus kunnen warm zijn, met temperaturen die gemiddeld 25,4 °C bereiken, wat kan leiden tot drukte bij populaire attracties. De wintermaanden zijn koud, met temperaturen rond de 26,1 °C, en kunnen het moeilijk maken om buitenactiviteiten te plannen. Het is aan te raden om de drukte te vermijden door in het voor- of najaar te gaan, wanneer de natuur ook prachtig in bloei staat.
Gemiddelde temperatuur (°F)
Weer per maand
koud maar droog, lage drukte
koud, meer kans op regen
begin van de lente, rustig
aangenaam weer, bloeiende tuinen
warm, drukte begint te stijgen
warm en vochtig, drukte
heet, drukste maanden
heet, drukte aanhoudt
begin van de herfst, rustiger
aangenaam, herfstkleuren
kouder, minder drukte
koud maar droog, rustige sfeer
Hoe kom je in Potsdam
Dichtstbijzijnde luchthaven
Berlijn Brandenburg Airport (BER), 40 km / 40 minuten naar Potsdam
Vanaf de luchthaven
De beste optie is de regionale trein vanaf BER naar Potsdam Hauptbahnhof, die ongeveer 40 minuten duurt en rond €5 kost (2026). Kaarten koop je eenvoudig via de DB-app of automaat op de luchthaven. Taxi’s zijn duurder (~€60) en minder efficiënt door het verkeer.
Andere manieren om er te komen
- Berlijn centrum, trein, 30 minuten, €5-€7 (2026)
- Leipzig, trein, 1,5 uur, €22-€30 (2026)
- Hamburg, trein, 2 uur, €34-€43 (2026)
Vervoer in Potsdam
Potsdam heeft een compact centrum dat goed te voet te verkennen is. Voor langere afstanden binnen de stad werkt het OV-netwerk van trams en bussen efficiënt en betaalbaar.
- Lopen, ideaal voor het historische centrum en de paleistuinen, gratis.
- Tram, handig voor wijken als het Nederlandse kwartier en Babelsberg, ongeveer €2 per rit (2026).
- Fiets huren, geschikt voor ontspannen ritten langs de Havel en parken, €10-€15 per dag.
Vermijden
Vermijd autohuur tenzij je buiten Potsdam reist; parkeren is beperkt en duur in het centrum.
Dagtochten vanuit Potsdam
Vanuit Potsdam zijn meerdere dagtochten mogelijk die het culturele en historische plaatje van de regio aanvullen.
Berlijn, Duitsland
Bezoek aan musea, monumenten en stadswijken die het verhaal van Duitsland vertellen.
Waarom: Berlijn biedt een veel grotere culturele diversiteit en moderne geschiedenis dan Potsdam, ideaal voor een dag vol afwisseling.
Sla over als: Als je al meerdere dagen in Berlijn bent geweest.
Wannsee en Glienicke Brücke, Duitsland
Historische plekken rond de Berlijnse Muur en het meer van Wannsee.
Waarom: Deze plekken geven inzicht in de Koude Oorlog en bieden rustige natuurwandelingen buiten het stadscentrum.
Sla over als: Als je weinig interesse hebt in recente geschiedenis.
Brandenburg an der Havel, Duitsland
Middeleeuwse stad met een minder toeristisch karakter en authentieke Duitse sfeer.
Waarom: Brandenburg an der Havel toont een ander facet van de regio, minder gepolijst dan Potsdam maar met eigen charme.
Sla over als: Als je beperkte tijd hebt en vooral de paleizen wilt zien.
Combineer Potsdam met
Potsdam past goed in een reis door Noord-Duitsland, met focus op cultuur, geschiedenis en stedelijke verkenning.
5-daagse Berlijn-Potsdam-Rostock Berlijn → Potsdam → Rostock
Start in Berlijn voor moderne geschiedenis en musea, ga dan naar Potsdam voor paleizen en tuinen, sluit af in Rostock voor de Oostzeekust en Hanze-sfeer.
10-daagse Saksen en Brandenburg cultuurroute Dresden → Leipzig → Potsdam → Berlijn
Deze route combineert barokke steden, moderne kunst en de pruisische geschiedenis rond Potsdam, met goede treinverbindingen en een gevarieerd programma.
7-daagse Berlijn-Potsdam-Hamburg Berlijn → Potsdam → Hamburg
Van de hoofdstad naar het culturele Potsdam en vervolgens noordwaarts naar Hamburg, met een mix van stedelijke cultuur en havenleven.
Waar te verblijven in Potsdam
Vergelijk prijzen van verschillende boekingssites op de kaart hieronder en zie welke wijk bij je plannen past.
Potsdam biedt verschillende buurten die aantrekkelijk zijn voor reizigers. De historische binnenstad is ideaal voor wie dichtbij culturele bezienswaardigheden wil zijn, terwijl het rustige Babelsberg populair is voor gezinnen en natuurliefhebbers, met toegang tot parken en meren.

Budget, Babelsberg
In Potsdam zijn er enkele hostels en eenvoudige guesthouses beschikbaar voor budgetreizigers. Deze accommodaties bieden basisvoorzieningen, maar missen vaak extra comfort en privacy.
Insider-tip: Vraag naar de kamers aan de achterkant voor minder geluid van de straat.
Middenklasse, Historische binnenstad
Voor een comfortabele ervaring zijn er verschillende hotels en pensions die een goede prijs-kwaliteitverhouding bieden. Deze accommodaties hebben vaak meer voorzieningen, zoals ontbijt en gratis WiFi, maar zijn niet altijd luxe.
Insider-tip: Boek vroeg in het seizoen voor de beste tarieven, vooral in de zomermaanden.
Waar je niet moet verblijven
Vermijd de gebieden rond de Hauptbahnhof, waar het verkeer druk is en de omgeving minder aantrekkelijk is voor toeristen.
Vrouwen die alleen reizen
Kies voor een hostel in Babelsberg met een sterke sociale sfeer en goede beveiliging, zoals een 24-uurs receptie.
Boek je verblijf
Boeken via deze links steunt Pack Lightly zonder extra kosten voor jou.
Waar te eten en drinken in Potsdam
De culinaire scene van Potsdam is sterk beïnvloed door de nabijheid van Berlijn en de rijke geschiedenis van de regio. Lokale ingrediënten zoals de beroemde aardbeien uit de omgeving en traditionele bereidingswijzen maken de gerechten uniek. De markten in de stad, zoals de Nauener Markt, bieden een schat aan verse producten en regionale delicatessen.
Gerechten die je moet proberen
Potsdamer Stangenbrot (Potsdam Stangenbread)
Een lang, dun brood dat vaak wordt geserveerd met verschillende soorten beleg.
Insider-tip: Probeer het met lokale jam voor een authentieke ervaring.
Spargel (Asperges)
Seizoensgebonden witte asperges, vaak geserveerd met gesmolten boter en aardappelen.
Insider-tip: Ga in mei of juni voor de beste kwaliteit en versheid.
Karpfen (Karper)
Een lokaal gevangen visgerecht, vaak gebakken of gerookt, geserveerd met aardappelen en groenten.
Insider-tip: Vraag naar de gerookte variant voor een unieke smaakervaring.
Lokale dranken
- Potsdamer Bier (Potsdam Beer)In een van de traditionele bierhuizen in de stad, zoals in de Holländisches Viertel.
Een lokaal gebrouwen bier met een unieke smaak, vaak met een lichte hopbitterheid. - Obstler (Fruitbrand)In een lokale schnapsbar of tijdens een bezoek aan een distilleerderij in de omgeving.
Een sterke drank gemaakt van lokaal fruit, vaak appel of peer.
Hoe te eten als een local in Potsdam
Lunch is de belangrijkste maaltijd van de dag in Potsdam. Veel restaurants bieden een uitgebreide lunchkaart en sluiten ’s avonds eerder, dus plan je grote maaltijd rond 12:00 tot 14:00.
Daily budget voor Potsdam
Potsdam is relatief betaalbaar in vergelijking met andere Duitse steden, maar de kosten kunnen oplopen door de nabijheid van Berlijn. Verwacht een mix van redelijke prijzen voor accommodatie en eten, maar houd rekening met hogere kosten voor populaire attracties.
Bare botten
- lodginghostel of budgethotel
- foodzelf koken of goedkope eetgelegenheden
- transportopenbaar vervoer binnen de stad
- activitiestoegang tot parken en gratis attracties
- bufferonvoorziene uitgaven
Wat je inlevert: Bij deze laag moet je vaak in een gedeelde kamer verblijven en maaltijden zelf bereiden.
Comfort
- lodgingmiddenklasse hotel
- foodlokale restaurants
- transportregelmatig gebruik van openbaar vervoer
- activitiestoegang tot musea en attracties
- bufferonvoorziene uitgaven
Wat je inlevert: Met dit budget heb je meer comfort, maar je moet mogelijk enkele duurdere activiteiten overslaan.
Luxe
- lodgingluxe hotel
- fooddineren in betere restaurants
- transporttaxi’s of privévervoer
- activitiesexclusieve rondleidingen of evenementen
- bufferonvoorziene uitgaven
Wat je inlevert: Je geniet van luxe en gemak, maar dit budget laat weinig ruimte voor spontane uitgaven.
Bespaartip
Koop een dagkaart voor het openbaar vervoer, dit bespaart geld als je van plan bent veel te reizen binnen de stad.
Luxe die het waard is
Een rondleiding door het Sanssouci-paleis is de prijs waard, gezien de rijke geschiedenis en prachtige architectuur.
Sla over om te besparen
Vermijd dure restaurants in het centrum, lokale eetgelegenheden buiten de toeristische gebieden bieden betere prijzen en authentiekere gerechten.
Praktische tips voor Potsdam
Geld
| Cash of kaart | In Potsdam kun je zowel contant als met kaart betalen, maar het is handig om wat contant geld bij je te hebben voor kleinere winkels en markten. |
|---|---|
| Geldautomaten | Er zijn voldoende geldautomaten in de stad die werken met buitenlandse kaarten, maar let op mogelijke transactiekosten. |
| Fooi | Het is gebruikelijk om ongeveer 10% fooi te geven in restaurants, afhankelijk van de service. |
Veiligheid
Potsdam is over het algemeen veilig voor reizigers, maar zoals in elke stad is het goed om alert te zijn op je omgeving.
Internet
| Mobiele data | Mobiele datadekking is goed in Potsdam; providers zoals Vodafone en Telekom bieden lokale SIM-kaarten aan. |
|---|---|
| Wi-Fi | De meeste cafés en accommodaties bieden gratis wifi, maar de snelheid kan variëren. |
Taal
| Hoofdtaal | Duits |
|---|---|
| Engels-niveau | Engels wordt door veel mensen gesproken, vooral in toeristische gebieden, maar niet iedereen spreekt het vloeiend. |
Alleen-reizende vrouwen
Potsdam is een veilige bestemming voor solo vrouwelijke reizigers, met een vriendelijke sfeer en veel te zien.
| Buurt | De binnenstad is een goede plek om te verblijven, met veel voorzieningen en bezienswaardigheden op loopafstand. |
|---|---|
| Vervoer | Het openbaar vervoer is betrouwbaar; gebruik de tram of bus om ’s avonds veilig te reizen. |
| Mensen ontmoeten | Café Rösterei is een populaire plek waar je andere reizigers kunt ontmoeten en lokale evenementen kunt ontdekken. |
Veelgestelde vragen over Potsdam
1Is Potsdam de moeite waard om te bezoeken?
Ja, Potsdam is zeker de moeite waard. De stad staat bekend om zijn prachtige paleizen en tuinen, zoals het Sanssouci-paleis, en biedt een rijke geschiedenis en cultuur.
2Hoeveel dagen heb je nodig in Potsdam?
Twee dagen zijn ideaal om Potsdam te verkennen. Gebruik de eerste dag voor de belangrijkste bezienswaardigheden zoals het Sanssouci-paleis en de tuinen, en de tweede dag voor het verkennen van de Nederlandse wijk en Cecilienhof.
3Wat is de beste tijd om Potsdam te bezoeken?
De beste tijd om Potsdam te bezoeken is van april tot oktober. In deze periode zijn de tuinen op hun mooist en zijn er veel buitenactiviteiten mogelijk.
4Is het veilig om ’s nachts door Potsdam te lopen?
Ja, Potsdam is over het algemeen veilig om ’s nachts te verkennen. Het is echter altijd verstandig om goed op je omgeving te letten, vooral in minder drukke gebieden.
5Wat kost een dag in Potsdam?
Rond de €50-70 per dag is realistisch voor een gemiddeld comfortniveau. Dit omvat accommodatie, maaltijden en transport binnen de stad.
6Wat moet je absoluut niet doen in Potsdam?
Vermijd het overslaan van het Sanssouci-paleis en de bijbehorende tuinen. Dit is de belangrijkste attractie van de stad en biedt een unieke kijk op de geschiedenis van de regio.
7Waar is de beste plek om te eten in Potsdam?
Probeer de lokale specialiteiten in de Nederlandse wijk, waar je traditionele gerechten kunt vinden in gezellige restaurants. De sfeer en het eten zijn authentiek en geven een goed beeld van de lokale cultuur.
Fotocredits: Foto: Thomas Wolf, www.foto-tw.de / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0